Herman Pleij (1943) studeerde Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. In 1979 promoveerde hij op Het gilde van de Blauwe Schuit, volksfeest en burgermoraal in de late middeleeuwen. Deze studie gaat in het bijzonder over carnavalsteksten en de betekenissen van ‘tijdelijke omgekeerde werelden'.

Van 1981 tot 2008 was Herman Pleij hoogleraar in de Historische Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Van 1990 tot 1992 was hij decaan van de Faculteit der Letteren.
Voor zijn werk werd Herman Pleij in België onderscheiden met de Francqui-leerstoel voor buitenlanders (1993) en met een eredoctoraat (Katholieke Universiteit Brussel). 

Herman Pleij is vooral geïnteresseerd in volksliteratuur en -cultuur, toneel, de rederijkers, de betekenis van de vroege drukpers, de ontwikkeling van een burgermoraal en van een Nederlandse identiteit in het algemeen. Als weinig anderen weet hij een breed publiek enthousiast te maken voor cultuurhistorische onderwerpen en inzicht te geven in de historische achtergrond van wat wij in de huidige maatschappij als ‘typisch Nederlands' beschouwen.

Pleij was voorzitter van de commissie die de lijst van grootste Nederlanders heeft samengesteld waar in het najaar van 2004 ‘de grootste Nederlander' uit verkozen werd. Pleij: "Het is buitengewoon belangrijk je bezig te houden met de Nederlandse identiteit, en hoe die verklaard kan worden door onze historie. Dat hoort thuis in het geschiedenisonderwijs." Zelf was Pleij de pleitbezorger voor Erasmus als grootste Nederlander ooit.

Enkele publicaties:
Het Nederlands onbehagen (Prometheus, 1991)
De sneeuwpoppen van 1511 (Meulenhoff, 1988; herdruk Prometheus, 1998)
Zandgrond (roman, Prometheus, 1994)
Dromen van Cocagne. Middeleeuwse fantasieën over het volmaakte leven (Prometheus, 1997)
Van karmijn, purper en blauw. Over kleuren van de middeleeuwen en daarna (Prometheus, 2002)
Hollands welbehagen (Prometheus, 1998)
Tegen de barbarij (Prometheus, 1999)
De herontdekking van Nederland (essays, Prometheus, 2003)
Erasmus en het poldermodel (essay, Prometheus, 2005)
De eeuw van de zotheid (essay, Prometheus, 2007)
Het gevleugelde woord (literatuurgeschiedenis, Bert Bakker 2007)
Komt een vrouwtje bij de drukker (bundel artikelen, Bert Bakker 2008)